مسأله 26 - احيايى كه مفيد ملك است ، عبارت است از اينكه زمين مرده را زنده نمايد و آن را از صفت خرابى به آبادى در آورد . و معلوم است كه عمارت زمين يا به اين است كه مزرعه يا باغ شود و يا به اين است كه مسكن و خانه و يا حصار گوسفندان و گله‌ها شود و يا براى حاجات ديگر مانند خشك كردن ميوه‌ها ، يا جمع نمودن هيزم يا غير اين‌ها . پس در صدق نمودن احياى موات ، حتماً بايد در آن عمل انجام دهد و آن را به حدى برساند كه يكى از عنوان‌هاى آبادانى - مانند مزرعه يا خانه يا غير اين‌ها - بر آن نزد عرف صدق كند . و تحقق اولين مراتب آبادانى كفايت مىكند و رسيدن آبادانى به حدّ كمالش معتبر نمىباشد و قبل از آن‌كه به اين حدّ برسد ، هر مقدار كارى هم كه در آن انجام داده باشد احيا نيست ، بلكه تحجير مىباشد و تحقيقاً گذشت كه تحجير ، مفيد ملك نيست ، بلكه مفيد چيزى غير از اولويت نيست . تكمله آنچه كه در احيا معتبر است ، به اختلاف آبادانىاى كه محيى آن را قصد نموده ، مختلف مىباشد ؛ پس آنچه كه در احياى موات جهت مزرعه يا باغ معتبر است غير آن چيزى است كه در احياى آن جهت مسكن و خانه معتبر مىباشد . و آنچه كه در احياى آن جهت قنات يا چاه معتبر مىباشد غير آن چيزى است كه در احياى آن جهت نهر معتبر است و به همين صورت . و در همهء اين‌ها بر طرف كردن امورى كه مانع از آباد كردن است شرط مىباشد ، مانند آب‌هاى غالب يا رمل‌ها و سنگ‌ها يا نى و درخت‌ها - اگر پوشيده از نى و درخت باشد - و غير آن . و هر كدام از اين‌ها به بعضى از امور اختصاص دارند و ما آن‌ها را در ضمن مسائلى بيان مىكنيم . مسأله 1 - در احياى موات جهت خانه يا مسكن ، بعد از بر طرف كردن موانع - در صورتى كه موانعى باشد - معتبر است كه دور آن طبق عادت آن بلاد ديوارى كشيده شود و لو اينكه با چوب يا نى يا آهن يا غير اين‌ها باشد . و سقف بر آن زده شده - و لو قسمتى از آن را كه قابليت سكونت دارد - ولى نصب درب در ديوار كشيدن آن معتبر نمىباشد . و ديوار كشيدن بدون سقف زدن كفايت نمىكند ؛ البته اين كار ، در احياى آن جهت حصار